Hij werd nooit beroemd tijdens zijn leven, verscheen zelden op een foto en overleed veel te jong. Toch luisteren vandaag miljoenen mensen elke dag naar zijn muziek, vaak zonder zijn naam te kennen. Dit is het verhaal van Jun Seba, ook wel bekend als Nujabes.
Zet een willekeurige "lo-fi hiphop om bij te studeren"-stream op en binnen een paar nummers hoor je zijn schaduw. Die warme, knisperende drums. Een jazzy pianosample die als een herinnering boven de beat zweeft. Een gevoel van melancholie en rust tegelijk, alsof de muziek je een arm om de schouder slaat. Die hele esthetiek, inmiddels een van de populairste geluiden ter wereld, heeft één stille grondlegger. En de meeste luisteraars kennen zijn naam niet eens.
Hij heette Jun Seba. Hij maakte muziek onder de naam Nujabes, simpelweg zijn voornaam, achterstevoren gespeld. En hoewel hij tijdens zijn leven een ondergronds fenomeen bleef, wordt hij vandaag met gepaste eerbied de "godfather van de lo-fi hiphop" genoemd. Dit is zijn verhaal.
De man die liever onzichtbaar bleef
Jun Seba werd op 7 februari 1974 geboren in Nishi-Azabu, een wijk in Tokio. Over zijn privéleven is opvallend weinig bekend en dat was precies zoals hij het wilde. Nujabes gaf nauwelijks interviews, poseerde zelden voor de camera en liet zijn muziek het werk doen. In een tijd waarin artiesten hun imago tot in de puntjes verzorgen, was hij het tegenovergestelde: een maker die volledig in zijn werk verdween.
Maar onzichtbaar betekende niet onbetrokken. Integendeel. In 1995 opende hij een platenzaak in Shibuya, aanvankelijk Bongo Fury Records geheten, later omgedoopt tot Guinness Records. Later volgde een tweede winkel, Tribe. Voor wie Nujabes wil begrijpen, is dat een cruciaal detail: hij was geen producer die toevallig een paar platen bezat. Hij was een echte digger, iemand die dag in dag uit tussen de bakken stond, met zijn handen in de platen. Dat eindeloze crate digging, het doorzoeken van stapels vinyl op zoek naar dat ene fragment, werd de basis van alles wat hij maakte.
Het geluid: jazz als geheugen
De kunst van Nujabes zat in de sample. Hij nam stukjes uit oude jazz-, soul- en bossa nova-platen en bouwde ze om tot iets volledig nieuws: warme, melancholische instrumentale hiphop waarin de jazz nooit ver weg is. Geen opschepperij, geen harde kantjes. Zijn muziek ademt rust, weemoed en schoonheid.
Eén naam keert daarbij steeds terug: Yusef Lateef, de Amerikaanse jazzmuzikant wiens album Eastern Sounds uit 1961 een geliefde bron voor Nujabes werd. Zijn track "Feather", met de Amerikaanse groep CYNE, is gebouwd rond "Love Theme from The Robe" van die plaat: een breekbaar, oosters kleurend jazzstuk dat in Nujabes' handen uitgroeit tot iets warms en hedendaags. Het is precies wat hem zo bijzonder maakt. Hij pakte een vergeten stukje jazzgeschiedenis en gaf het een tweede leven, zonder de ziel van het origineel te verliezen.
Dat maakt hem de geestelijke tweelingbroer van de Amerikaanse producer J Dilla, met wie hij vaak in één adem wordt genoemd. Beiden overleden jong, beiden lieten een oeuvre na dat pas na hun dood echt tot bloei kwam en beiden tilden het sampelen op tot een kunstvorm waarin de machine ineens menselijk klinkt. Waar Dilla's drums dronken en scheef swingen, klinken die van Nujabes juist zacht en vloeiend, als regen op een raam.
In 1998 richtte hij zijn eigen label op: Hydeout Productions. Daar bracht hij niet alleen zijn eigen werk uit, maar bouwde hij ook een hechte familie van gelijkgestemde artiesten op, met namen als Uyama Hiroto, Substantial, Cise Starr en de Amerikaanse rapper Shing02. Die laatste werd zijn vaste partner in een van de mooiste reeksen uit zijn oeuvre: de "Luv(sic)"-serie, een doorlopend samenwerkingsproject dat in 2001 begon en pas jaren na zijn dood werd voltooid.
Twee albums, een heel universum
Tijdens zijn leven bracht Nujabes twee soloalbums uit en beide gelden nu als klassiekers.
Metaphorical Music uit 2003 was zijn visitekaartje: een verzameling instrumentale stukken die het complete Nujabes-gevoel vastlegt, van jazzy melancholie tot hoopvolle warmte. Modal Soul uit 2005 wordt door veel fans beschouwd als zijn magnum opus: nog verfijnder, nog emotioneler, met tracks die inmiddels miljoenen keren zijn beluisterd. De titel zegt alles: dit is muziek met een ziel, gebouwd op de harmonische vrijheid van de jazz.
Na zijn dood verscheen in 2011 nog een derde album, Spiritual State, samengesteld uit materiaal waar hij aan had gewerkt. Het voelt als een laatste brief: onaf en compleet tegelijk.
Samurai Champloo: hoe een generatie hem ontdekte
Als er één project is dat Nujabes bij een wereldwijd publiek bracht, is het de soundtrack van de anime Samurai Champloo (2004), de serie van regisseur Shinichirō Watanabe. Het concept was briljant: een verhaal over samoerai in het feodale Japan, maar met een moderne hiphop-soundtrack eronder. Die botsing van oud en nieuw werkte perfect en Nujabes' muziek was het kloppend hart ervan.
Zelf leerde ik hem precies zo kennen. Ik had vroeger de dvd van Samurai Champloo in huis en zonder dat ik het doorhad sijpelde die muziek mijn geheugen binnen. Pas veel later besefte ik dat de man achter die beats een naam had, een label, een heel oeuvre. Ik vermoed dat het veel mensen zo is vergaan: je kende de muziek voordat je de maker kende.
Samen met onder anderen de Amerikaanse producer Fat Jon leverde hij de beats die de serie zijn unieke sfeer gaven. Voor talloze westerse luisteraars, vaak tieners die laat op de avond anime keken, was dit de allereerste kennismaking met zijn werk. Ze kenden zijn gezicht niet, soms zelfs zijn naam niet, maar de muziek bleef hangen. Jaren later, toen de lo-fi hiphop-golf losbarstte op YouTube, vielen voor velen de puzzelstukjes op hun plek: díé man, dát was waar het allemaal begon.
Juist in de Verenigde Staten sloeg het aan. Samurai Champloo werd daar vanaf mei 2005 uitgezonden op Adult Swim, het late-avondblok dat een hele generatie Amerikanen kennis liet maken met Japanse anime. Voor veel van die kijkers was dit hun eerste aanraking met Nujabes en zo reisde de muziek van een teruggetrokken producer uit Tokio de wereld over. Zijn bekendheid bleef altijd een nichezaak, maar wel een die zich over de hele wereld verspreidde: van Japan tot de Verenigde Staten, van Europa tot overal waar iemand laat op de avond die ene aflevering keek en bleef hangen bij het geluid.
De muziek uit die serie verscheen op twee platen, Departure en Impression. En juist die Japanse persingen zijn vandaag gewilde en zeldzame verzamelobjecten, waarover straks meer.
Een plotseling einde
Op 26 februari 2010 kwam er abrupt een einde aan het verhaal. Nujabes verongelukte bij een verkeersongeval in Shibuya, de wijk waar hij ooit zijn platenzaak begon. Hij werd slechts 36 jaar oud.
Het wrange is dat zijn echte roem pas daarna kwam. Tijdens zijn leven was hij een cultfiguur, geliefd door een relatief kleine groep kenners. Maar in de jaren erna groeide zijn muziek uit tot de hoeksteen van een compleet genre. Toen lo-fi beats een wereldwijd fenomeen werd, bleek Nujabes de blauwdruk te hebben geleverd, eigenlijk dus jaren voordat iemand er een naam voor had. De miljoenen luisteraars die vandaag zijn tracks afspelen, eren een man die nooit heeft geweten hoe groot hij zou worden.
Waarom zijn platen zo gewild zijn
Hier wordt het verhaal ook voor de verzamelaar interessant. De postume roem van Nujabes heeft een direct gevolg gehad voor zijn vinyl: de vraag is enorm, het aanbod beperkt en de prijzen navenant.
Dat geldt in het bijzonder voor de Japanse persingen van de Samurai Champloo-platen, Departure en Impression. Als Japan import, platen die oorspronkelijk alleen voor de Japanse markt werden geperst, zijn ze buiten Japan sowieso schaarser en de combinatie van een geliefde soundtrack, een overleden maker en een beperkte oplage drijft de prijs stevig op. Waar veel moderne platen voor een tientje of twee over de toonbank gaan, zijn dit de titels waarvoor verzamelaars diep in de buidel tasten. Ze gelden niet voor niets als een echt collectors item.
Is dat het waard? Dat bepaal je zelf. Maar er zit iets gepasts in het idee dat de muziek van een man die zelf dag in dag uit tussen de platenbakken stond, nu precies dát soort begeerd vinyl is geworden waar andere diggers naar op zoek gaan. De cirkel is rond.
Gelukkig hoef je voor zijn muziek geen fortuin neer te leggen. Metaphorical Music en Modal Soul werden een paar jaar geleden opnieuw uitgebracht als reissue: dubbel vinyl in een stevige sleeve, met zorg geperst. Deze heruitgaven worden geregeld bijgeperst. Wij kopen ze rechtstreeks in bij een platenwinkel in, hoe toepasselijk, Shibuya: de wijk waar Nujabes ooit zijn eigen zaak begon. Beide titels staan op dit moment weer bij ons in de shop.
Waar te beginnen
Wil je Nujabes leren kennen, begin dan bij Modal Soul, zijn meest geliefde plaat en meteen de beste samenvatting van alles wat hem bijzonder maakt. Daarna Metaphorical Music voor de volledige breedte van zijn klank en de Samurai Champloo-soundtracks voor het werk dat hem onsterfelijk maakte. Zet een van zijn platen op, laat de naald zakken en je begrijpt binnen één nummer waarom deze stille Japanse producer zo veel mensen heeft geraakt.
Heb jij Nujabes op vinyl staan of jaag je nog op een van de Japanse persingen? Laat het weten in de reacties. We horen graag welke plaat jou het dierbaarst is.
Shop dit verhaalZet ze in je kast
Geef je mening
Heb jij deze platen op vinyl staan of jaag je er nog op? Laat het weten in de reacties.